گرم ترین نقطه کره زمین کجاست؟ به راستی در روی کره زمین با تمام حساسیتهایی که خصوصاً از سرد و گرم شدنهای هوا حاصل می آید، دمای هوا تا چه اندازه بالا می رود؟ بسیاری از ما گرم ترین روزهایی را که در طول عمرمان تجربه کرده ایم به سختی از 45 درجه عبور می کند. اگر چه شاید مردمان زیادی هم باشند که تا حدود 50 درجه را نیز به راحتی تجربه کرده اند، اما از این درجه به بالا هر یک درجه که گرم تر می شود شرایط متفاوت و به 55 که برسد واقعاً برای هر شخص بحران ساز می گردد و دماسنج که 58 را نشان بدهد، یعنی اوج یک هیجان و تجربه یک پدیده اقلیمی نادر و شاید مهمترین تجربه در طول عمر بسیاری از ما.
اتفاقی که در 13 دسامبر 1922 در بیابان العزیزیه رخ داد و منجر به ثبت گرم ترین نقطه کره زمین، جایی در غرب لیبی شد. نقطه ای که ماجراجویان فراوانی را برای تجربه آن، به خود جلب کرد. همانطور که اورست بلند قامت هر ساله بخشی از علاقمندان طبیعت و عاشقان تجربه کردن را به خود جلب می کند.
در 13 دسامبر 1922 جیوه دماسنج محققان به 8/57 درجه سانتیگراد رسید و یکی دیگر از ترین ها را تا به امروز معرفی نمود.
رکوردی که با تمام سرسختی و جالب توجه بودنش، به راحتی در ایران شکسته می شود. بله این اتفاق در کشور ما قابل رخ دادن است. در نقطه ای که یکی از شگفت انگیزترین نقاط کویری و بیابانی جهان می باشد.
در کویر لوت، در جایی بین مرکز و جنوب شرق ایران در فاصله 175 کیلومتری شمال غرب شهر کرمان.
بسیاری همواره این پتانسیل و عقیده را مورد نقد قرار داده اند و اگر چه چند بار مطرح شده اما هرگز جدی گرفته نشده است. در صورتیکه می تواند یک واقعیت باشد. پرویز کردوانی، استاد دانشگاه و کویرشناس برجسته ایرانی، بارها بر این نکته تاکید داشته و نقاطی را در کویر لوت به عنوان گرم ترین نقطه کره زمین معرفی کرده است.
منتقدان بر این عقیده هستند که بیشترین دریافت سالانه تابش خورشیدی در نواحی مرکزی صحرای عربستان و شمال آفریقا است، میزانی در حدود 2500 کیلووات ساعت بر مترمربع در حالی که این رقم در ایران از 2250 کیلووات بر مترمربع تجاوز نمی کند و اینها، یعنی مدت زمان و شدن تابش خورشید بر یک نقطه، مولفه هایی هستند که سازنده بیشترین دما می باشند. بر اساس این عقیده رب الخالی عربستان و منطقه ای موسوم به ساحل در شمال آفریقا سالانه دریافت کننده 2500 kw تابش خورشیدی در هر مترمربع می باشند.
دسته ای دیگر وجود Death valley در چندین نقطه آفریقا و آمریکا از جمله دره مرگ در نوادا را گرم ترین نقاط کره زمین می دانند.
برخی هم مناطقی را که دارای کافتهای قاره ای می باشند به واسطه خروج بخارات آتشفشانی از آنها، گرم ترین نقاط می خوانند. همچنین از ماربل بار در غرب استرالیا نیز به عنوان گرم ترین نقطه کره زمین یاد کرده اند. اما آنچه مهم است، این است که گندم بریان در کویر لوت ایران، گرم ترین نقطه کره زمین است و یا می تواند باشد. منطقه ای که به راحتی و به تنهایی می تواند جذابیتی بی مانند برای بسیاری از گردشگران، محققان و سایر علاقمندان در سراسر جهان باشد. دره مرگ در مرز کالیفرنیا و نوادا از نظر جذب گردشگر نمونه موفقی به شمار می رود. این منطقه که به عقیده ای، گرم ترین نقطه کره زمین است بخشی از صحرای موجاوه واقع در جنوب شرقی رشته کوههای سییرا است که سالیانه چیزی نزدیک به یک میلیون بازدید کننده دارد و یکی از بزرگترین پارکهای ملی آمریکا محسوب می گردد.
گودترین نقطه دره مرگ 86 متر پایین تر از سطح دریا است و متوسط بارش سالیانه آن کمتر از 50 میلیمتر است. در تابستانها دمای هوا به 50 درجه در روز می رسد و شبها تا نزدیک صفر درجه کاهش می یابد. گرم ترین، خشک ترین و کم ارتفاع ترین نقطه در ایالات متحده آمریکا. اما با تمام این تفاسیر، سر تا سر دره پوشیده از گیاهان و حیوانات است. 51 گونه پستاندار کمیاب، 364 گونه پرنده و 36 خزنده بخشی از حیات وحش این دره می باشند. دره ای که نام آن وحشت به همراه دارد و درجه حرارتش از دمای هوا در شهداد ما نیز کمتر است. نقطه ای که خاک حاصلخیز آن بستر بسیاری از تولیدات کشاورزی است و حدود 80 کیلومتر با گندم بریان فاصله دارد.
پس در مقابل کویر لوت ما، دره مرگ تفریح گاهی بیش نیست.
ماربل بار استرالیا هم با دمایی در حدود 49 درجه، جزء مناطق خنک اطراف کویر لوت ما به حساب می آید و در نقاط دیگر از جمله رب الخالی عربستان دمایی بالای 55 درجه را گزارش نکرده اند.
هم اکنون با توجه به رکورد گرمای لیبی، دمای زمین را از 2/89 - درجه که در 1983 در Vestok قطب جنوب و در ارتفاع 3419 متری به ثبت رسید تا 58+ درجه در نظر می گیرند که کویر لوت قادر به به هم زدن این رکورد می باشد و گرم تریم خواهد بود، حتی گرم تر از یوما (yuma) در صحرای آریزونا که 90٪ روزهای آن در طول سال آفتابی است. رقمی بیش از 4000 ساعت آفتاب در طول سال که شاید پتانسیل شکستن رکورد العزیزیه را هم داشته باشد، اما به رکورد کویر لوت نخواهد رسید.
کویر لوت در جنوب شرقی ایران بین استانهای کرمان، یزد، خراسان جنوبی و سیستان و بلوچستان قرار دارد و به سه بخش لوت شمالی، مرکزی و جنوبی تقسیم می شود. در جنوب لوت شمالی منطقه ای پوشیده از سنگهای سیاه آذرین وجود دارد که ارتفاع آن 400 متر و مساحتی بیش از 480 کیلومتر مربع را در بر می گیرد. این نقطه شاید گرم ترین نقطه کره زمین است.
نزدیک ترین ایستگاه هواشناسی به گندم بریان در فاصله حدود 70 کیلومتری آن در روستایی به نام «ده سیف زیارت» واقع شده است. روستایی کوچک با قلعه های تاریخی در حدود 25 کیلومتری شهر شهداد در شمال غرب مرکز استان کرمان.
در این ایستگاه هر ساله در ماههای جولای و اگوست (تیر و مرداد) دمای 53 و 54 به راحتی ثبت می شود و این در شرایطی است که وسعت قابل توجهی از این محدوده را زمینهای زراعی و نخلستانها و قناتها در بر گرفته اند و این به خودی خود از شدت گرمای محیط می کاهد.
در این شرایط و در جایی که هیچ آب و گیاه و جانداری وجود ندارد و رنگ سیاه این سنگستان تا آنجا که می تواند نور خورشید را جذب و به گرما تبدیل می کند، در نظر بگیرید که در گرم ترین روزهای سال دماسنج به راحتی عدد 70 تا 75 را نشان می دهد. آنگونه که پرویز کردوانی کویر شناس برجسته دمای در سایه را در این حدود مدعی شده است.
دوم شهریور امسال یک گروه مستندساز به سرپرستی محمدعلی اینانلو که به سفارش سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کرمان، پروژه ای را جهت معرفی جاذبه های تاریخی، طبیعی و فرهنگی استان آغاز کرده است، این مسیر را پیمودند. مسیر سخت رسیدن به این منطقه را که بیش از 45 کیلومتر حرکت در دل کویر و تماشای جاذبه های فراوانی از جمله تنگه دلفینها، کاله شور، جنگل یا همان تک درخت گز، رودشور، نمکهای تخم مرغی و .... را به همراه دارد.
این گروه پس از خروج از جاده آسفالته شهداد- نهبندان و تصویر برداری از جاذبه های مسیر، نزدیک به دو ساعت در گندم بریان بودند و دمای 63 درجه را به تصویر کشیدند. دمایی که در هفته اول شهریور ثبت شد، در شرایطی که در این ماه از گرمای هوا کاسته شده بود. درجه حرارتی که اگر در شنها اندازه گیری می شد قابلیت افزایش تا 65 را هم داشت.
گندم بریان به واسطه دریافت شدت آفتاب، جنس آتشفشانی و رنگ سیاه سنگها و نیز قرار گرفتن در گودترین چاله داخلی ایران، استعداد ثبت گرم ترین نقطه جهان را دارد. ضمن اینکه این دمایی است که در لبه گندم بریان اندازه گیری شده و چه بسا در نقاط مرکزی این پهنه، شدت گرمای بالاتر هم باشد.
به هر ترتیب و با تمام این حرفها، این منطقه نیازمند حضور متخصصان هواشناسی و کارشناسان اقلیم می باشد تا بر اساس روشهای تخصصی و با در نظر گرفتن استانداردهای لازم، بخشی از ظرفتهای طبیعی کشور عزیزمان را مستند نگاری نمایند و بنای بزرگواری و عظمت آن را آنگونه که شایسته است بگذارند. کاری که هنوز انجام نگرفته و لزوم اجرای آن بیش از همیشه محسوس تر است.
سفر به کویر شهداد و بازدید از کلوتها، شگفت انگیزترین عارضه های بیابانی و گندم بریان، گرم ترین نقطه کره زمین در کنار سایر چشم اندازهای بی نظیر کویری، رویایی دست نیافتنی و تجربه ای بی مانند برای هر کسی خواهد بود.
برچسب ها :
استان,
ایران,
شهداد,
شهر,
مس,
پارک,
کرمان,
کویر,
کویری
مطالب مرتبط