واکاوی وضعیت فرش دستباف در گفتگو با مدیر عامل شرکت احیا و توسعه فرش دستباف
نسبت به صنعت فرش دستباف کوتاهی شد
وحید قرایی/ منتشر شده در نشریه بام کویر
فرش دستباف کرمان مدتهاست که آن وضعیت مطلوب گذشته را ندارد و در این میان هرازچندگاهی مسوولی وعدهای میدهد برای بهبود این وضعیت و خبرهای خبرگزاریها و روزنامهها در این مورد بسیار است. اما ظاهرا در سالهای اخیر این وضعیت آنطور که مشهود باشد تغییر چندانی نکرده است و موانع همچنان بر سر راه تولید وصادرات فرش کرمان وجود دارد و در همین سالهای رکود فرش ایرانی، چین، هند و نپال و پاکستان گوی سبقت از ما ربودهاند و رسیدن به آنها هر روز مشکلتر میشود. موضوع بحث نشریهی بام کویر با عطاءالله شفیع پور مدیرعامل شرکت احیا و توسعه فرش دستباف کرمانیان نیز در همین مورد بود. صحبتی که بخشی از آن به گلایه های این فعال صنعت فرش استان کرمان و درد دل های او در مورد وضعیت فعلی پیش آمده در استان کرمان برای فرش دستباف گذشت.
وی می گوید:«در سالهای گذشته کسانی که تخصصی نداشتند به صرف توجیهات اقتصادی برنامه دادند و منابع مالی زیادی صرف شد و فرشهایی تولید شد که نه بازار داشت و نه با فرهنگ ملی ما سازگار بود و سرمایه هزینه شده نیز بازگشت نداشت و حتی در مواردی تولیدکنندگان وارد عرصهی واسطهگری و خرید و فروش فرش شدند.» او البته بحث ورود مسایل سیاسی بین المللی به صنعت فرش را قبول ندارد و تصریح می کند:« خوشبختانه هنوز فرش ايران و به تبع آن فرش كرمان فارغ از مسايل سياسي است .حتي تعرفههاي زيادي بر واردات فرش ايران در آمريكا بسته نشده است چرا كه در آمريكا علاقهي زيادي به فرش ايران و خصوصا كرمان وجود دارد اما درصد كمي از نسل جوان كشورهايي نظير آمريكا شناخت كافي نسبت به فرش ايران و كرمان دارند.»
گفتگوی ما با شفیع پور در محل شرکت احیا و توسعه فرش دستباف کرمانیان انجام شد...
****
وضعیت فرش دستباف را در حال حاضر چگونه ارزیابی می کنید؟
اصولا در تولید فرش دستباف عوامل مهمی مثل مواد اولیه، نیروی انسانی و طراحی نقش اساسی دارند که به نوعی سه ضلع مثلث تولید فرش دستباف محسوب میشوند. از سوی دیگر در دو دههی اخیر، دولت برخی نهادها را که نقشی در سازندگی کشور و خصوصا روستاها داشتند به عنوان اشخاص حقوقی که میتوانند در تولید فرش دستباف موثر باشند در این زمینه دخیل کرد که متاسفانه برنامهریزیهای غیرکارشناسی خصوصا در مناطق روستایی صورت دادند که باعث شد در فعالیت و تعادل این سه ضلع اختلالاتی به وجود آید. با این روند سیاست بافندگان و تولیدکنندگان به سمت افزایش منافع اقتصادی آنها به ازای رکود ایجاد شده در بازار بدون به وجود آوردن زیرساختهای لازم و شناخت بازارهای جهانی سوق داده شد. در واقع در یک دورهی زمانی 20 ساله نسبت به صنعت فرش کوتاهی شد و مثل سایر صنایع و تولیدات به آن نگاه کردند و اینگونه بود که این صنعت از جنبهی هنری و فرهنگی خود دور شد و توجیهات اقتصادی بیش از موارد دیگر حتی نیروی انسانی فعال در آن ملاک قرار گرفت.
یعنی کار به دست غیر متخصصان افتاد؟
بله! در حقیقت کسانی که تخصصی نداشتند به صرف توجیهات اقتصادی برنامه دادند و منابع مالی زیادی صرف شد و فرشهایی تولید شد که نه بازار داشت و نه با فرهنگ ملی ما سازگار بود و سرمایه هزینه شده نیز بازگشت نداشت و حتی در مواردی تولیدکنندگان وارد عرصهی واسطهگری و خرید و فروش فرش شدند. در این میان کشورهایی مثل هند و نپال هم آمدند و روی طرح و رنگهای دنیا پسند با استفاده از نیروی کار ارزان قیمت کار کردند و با تمام توان وارد بازار جهانی فرش شدند. بدینترتیب صنعت فرش ایران ضربه خورد. در حال حاضر ارزش فرش ایران را در جهان و خصوصا آمریکا تنها کسانی حفظ میکنند که افتخارشان داشتن فرش ایرانی است.
با ضربه خوردن صنعت فرش و کاهش صادرات قاعدتا درآمد بافندگان فرش نیز کاهش یافت. به طوری که در هشت سال گذشته یکسوم بافندهها دست از این کار کشیدهاند و درآمد حدود 60 درصد از افراد مشاغل فعلی نیز 40 هزار تومان درماه است و با این وضعیت آیا انگیزه و اشتیاقی برای بافندهی فرش باقی میماند؟
و اتفاقات بعدی چه بود؟
همهی دستاندرکاران فرش باید واقعیتهای امروز صنعت فرش دستباف را بپذیرند. امروز مشکلات زیادی در رنگ و طرح فرش و عدم حضور قابل قبول در بازارهای جهانی وجود دارد ضمن اینکه درآمد کم بافندگان که کمتر از 50 درصد قیمت واقعی فرش نصیبش میشود نیز مهم است. برای ساماندهی این موارد اتاق بازرگانی استان کرمان با همکاری تعدادی از مسوولان ذیربط شرکت احیاء و توسعهی فرش دستباف تاسیس شد. پس از تشکیل این شرکت این موضوع را به نمایندگان استان کرمان در مجلس و مسوولان مرتبط انتقال دادهایم که راه نجات صنعت فرش در این است که مواد اولیه موردنیاز در استان کرمان تولید کنیم، طرح و رنگ نیز برای تولید فرش بر اساس نیاز روز بازار ارایه شود و در عین حال درآمد فرشبانان در کرمان نیز افزایش یابد.
با این صحبتها قرار شد دولت یک وام با سود مناسب در اختیار این شرکت قرار دهد تا حداقل 30 تا40 هزار نفر از تولیدکنندگان فرش تحت پوشش قرار گیرند و انگیزههای لازم در آنها ایجاد شود اما حدود 14 ماه از زمانی که درخواست کردهایم این وام5 میلیارد تومانی به صنعت فرش تزریق شود گذشته است و هنوز مسوولان نتوانستهاند بانکها را مجاب کنند که این وام را در اختیار صنعت فرش قرار دهند. و بسياري از مشكلات اين صنعت همچنان لاینحل مانده است.
با بخشي از اين مبلغ ميتوان با استفاده از نيروي هاي تحصيلكرده و متخصص كارگاههاي توليد فرش را تقويت كرد كه در اين زمينه معتقدم بايد از توان فكري دانشآموختگان رشتهي فرش استفاده كرد و آنها را با پرداخت كارمزد مناسب در مجموعههاي كاري و تحقيقاتي به فعاليت دعوت كرد و با يك سرمايهگذاري 2-3 ساله زمينههاي توسعه و به روز شدن صنعت فرش را در استان كرمان فراهم كرد. بايد بگويم كه بايد به كارهاي زيربنايي اعتقاد داشت و دولت براساس اين ذهنيت و مطابق با اصل 44 قانون اساسي بخش خصوصي را تقويت كند. متاسفانه همه چيز دولتي شده و مشكل اساسي اينجاست. از ديگر سو ببينيد كه بانكها چه برخوردي با صنعت فرش دارند. در اين زمينه نپاليهاو پاكستانيها و هنديها به تجارب ما نظم دادند و اينگونه به بازارهاي جهاني راه يافتهاند.ما نبايد در وضعيتي قرار بگيريم كه اگر از خارج كشور سفارشي هم دريافت كرديم توان اقتصادي آماده كردن سفارش راهم نداشته باشيم.
نكتهي ديگر اين است كه ثبات اقتصادي هم نداريم تا بدانيم كه قيمت امروز را تا چه مدت ميتوانيم در همين حد تضمين كنيم و اين به بازار صادرات ما لطمه ميزند.
به نظر می رسد فرش دستباف کرمان از مشکلات ضربه بیشتری خورد...
در كل كشور اين مشكلات هست اما در استان كرمان غلظت مشكلات بيشتر شده چرا كه منابع درآمدي متعددي براي بافندگان فرش وجود دارد. مثلا فعاليت در بخش پسته يا مراكز معدنی و متاسفانه مشاغل كاذب حاشيه شهری كه اين جايگزينها با توجه به كاهش درآمد بافندگان فرش باعث شده بخش بيشتري از نيروهاي انساني فعال در صنعت فرش نسبت به استانهاي ديگر نظير خراسان جنوبي و يا تبريز به مشاغل ديگر رو بياورند.
در استان كرمان سالانه 30 تن مصرف مواد اوليه براي توليد فرش داريم كه تنها شش تن آن از توليدات استان كرمان است كه مرغوبيت بالاتري هم دارد.
توليد كنندهي فرش به دنبال توجيه اقتصادي است و مواد اوليهي ارزانتر شهرهاي ديگر را ميخرد. اين در حالي است كه در كرمان ظرفيت توليد 24 تن مواد اوليهي فرشبافي وجود دارد اما بخش زيادي از اين ظرفيت بدون استفاده مانده است. ضمن اينكه درمورد رنگ مورد استفاده در اين صنعت در كرمان نيز توليد بهتر است به نامرغوبي رنگهاي وارداتي چيني توجه كنند و از رنگهاي گياهي توليد شده در استان بيشتر استفاده كنند.
شما به نیروی انسانی اشاره داشتید و یک بخش از این نیروها نیز تحصیلکردگان دانشگاهی در رشتهی فرش هستند که میتوانند از جهات مختلف کارایی داشته باشند و ایدههای جدید خصوصا در طراحی فرش و به روز کردن تولیدات این صنعت مطابق با نیاز روز بازار داشته باشند. نظر شما در مورد حضور این نیروهای تحصیلکرده در صنعت فرش چیست؟
قطعا تحصيلكردهها و نخبگان رشتهي فرش ميتوانند نقش عمدهاي در ارايهي راهكارهاي نو و مطابق نياز و بازار روز ارايه دهند كه ما براي استفاده از اين دانش و فكر بايد برنامهريزي و سرمايهگذاري كرد ضمن اينكه حضور تحصيلكردگان در پروسهي توليد فرش دستباف در بهبود وجههي اين صنعت، بافندگان، رونق كارگاهها به روز شدن توليدات موثر خواهد بود. اين را هم اضافه كنم كه استفاده از نيروهاي متخصص نهتنها در بخش توليد كه در بحث ارزيابي نيز بايد بيشتر از اين مورد توجه قرار گيرد. فرش ايران از لحاظ بازاريابي نيز دچار مشكل شده و از جهت معرفي فرش ايران در بازارهاي جهاني و شناخت نياز روز صنعت جدي داريم و بهتر است بحث بازاريابي از صادرات جدا شود تا هر كدام از اين فعاليتها به صورت تخصصي خود دنبال شود. به خاطر ضعف در بازاريابي و عدم استفاده از تجربه و تخصص در اين زمينه تاكنون فرصتهاي زيادي را در صادرات فرش از دست دادهايم.
نقش دولت را در حال حاضر چگونه ارزیابی می کنید؟ آیا موازی کاریهای سابق همچنان وجود دارد؟
دولت بايد بپذيرد كه در سالهاي اخير نسبت به فرش كوتاهي كرده است. بايد كارشناسي شده و با ديد باز و آينده فكر عمل كنند. البته از زماني كه وزارت بازرگاني به عنوان متولي فرش فعاليت ميكند موازي كاريها كمتر شده اما متاسفانه هنوز برخي نهادها وجههي هنري و ارزش واقعي توليد فرش دستباف كمتر شده. مثلا كميتهي امداد براي افراد تحت پوشش خود كه فرش ميبافند ميتواند به جاي پرداخت بن و اقلام خوراكي مبلغ بيشتري بابت حقالزحمه بافت فرش بپردازد تا قيمتها واقعيتر شود و با قيمت ي نيز بفروشد تا انگيزهي كساني كه فرش ميبافند بيشتر شود و توليد بهتري ارايه دهند. حتي بايد به يك بافندهي فرش وجههي هنري داد. و شخصیت هنرمند را در او تقویت کرد در مورد بيمهي آنها بايد موثمرثمر عمل كرد و بيمهي اين قشر را گسترش داد و محدود به از كارافتادگي و بازنشستگي نكرد. با اين وصعيت هرروز دارهاي قالي بيشتري به دليل خستگي و بي انگيزگي فرشبافان از ردهي فعاليت خارج ميشود. بايد بپذيريم كه با بهبود وضعيت توليد ودر نتيجه صادرات بخش بزرگتري از جامعه به اشتغال و درآمد ميرسند.
آیا امکان اینکه "ارجمند" های جدیدی در صنعت فرش کرمان بازتولید شوند وجود دارد؟
در استان كرمان امثال ارجمند زياد داريم كه بايد ميدان مناسبي براي فعاليت آنها وجود داشته باشد. تلاش توليد كننده و صادر كننده بايد رقابت بينالمللي باشد اما فكر اين افراد در باز پرداخت وامها و بيپولي و وضعيت بافنده خسته ميشود. اگر كار زيربنايي، كارشناسي شده و علمي انجام شود ارجمندهاي ديگري را در كرمان شاهد خواهيم بود.
از صادرات بیشتر صحبت کنیم. سوال من این است که از لحاظ وضعیت صادرات در چه جایگاهی قرار داریم؟
در حال حاضر 30 تا 500 متر مربع در سال از كرمان صادرات داريم كه رقم قابل قبولي نيست در حالي كه ما صادرات 4تا 5 متر مربع در سال را نيز در گذشته تجربه كردهايم و مشخص است كه عقب افتادگي زيادي داريم و جبران آن نيز به اين راحتي نيست و تلاش مضاعف و برنامهريزي كارشناسي شده ميخواهد.
و یک بحث مهم، مسایل سیاسی و ارتباطات بینالمللی کشور است. آیا در این زمینه مشکلاتی برای صنعت فرش کشور و استان کرمان پیش آمده است و برخورد سایر کشورها با این صنعت ایرانی در این فضای جهانی چگونه است؟
خوشبختانه هنوز فرش ايران و به تبع آن فرش كرمان فارغ از مسايل سياسي است .حتي تعرفههاي زيادي بر واردات فرش ايران در آمريكا بسته نشده است چرا كه در آمريكا علاقهي زيادي به فرش ايران و خصوصا كرمان وجود دارد اما درصد كمي از نسل جوان كشورهايي نظير آمريكا شناخت كافي نسبت به فرش ايران و كرمان دارند و در اينجا بار ديگر بايد نقش مهم بازاريابيهاي متخصص براي معرفي فرش ايران و ايجاد و تعاملات بيشتر فرامرز ي را ياد آوري كنم. در عين حال ساخت فيلم، كلیپ و برنامههاي تبليغاتي مناسب و پخش آن در بازارهاي هدف ميتواند كمك زيادي به معرفي فرش ما بكند.اگر اين معرفي به صورت خوبي انجام شود حتي افزايش توليد فرش ماشيي نميتواند خللي در صنعت فرش دستباف استان كرمان ايجاد كند.
برچسب ها : استان, ايران, ایران, خبر, شهر, قرایی, مدیر, مس, کرمان, کویر
نظر شما چیست ؟